Wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty - kryteria oceniania punkt po punkcie

Dlaczego warto znać kryteria na pamięć

Wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty jest warte 20 punktów - to prawie połowa z 45 punktów możliwych do zdobycia z języka polskiego. Egzaminator nie ocenia go "na wyczucie", tylko wypełnia tabelę z ośmioma kryteriami. Każde ma z góry określoną maksymalną liczbę punktów i opis tego, co trzeba zrobić, żeby ją dostać.

Uczeń, który zna tę tabelę, pisze inaczej. Wie, że musi napisać co najmniej trzy argumenty, bo taki jest wymóg na wyższe progi w kryterium retorycznym. Wie, że po każdym przykładzie trzeba dopisać zdanie tłumaczące, co ten przykład dowodzi. Wie wreszcie, że jedno kryterium jest ważniejsze od pozostałych siedmiu razem wziętych.

Kryterium 1: Realizacja tematu wypowiedzi (2 punkty)

To kryterium wygląda niepozornie - warte jest tylko 2 punkty z 20. Ale jest w nim zapis, który zmienia wszystko:

Jeżeli za wypowiedź przyznano 0 punktów w kryterium Realizacja tematu wypowiedzi, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 punktów.

Innymi słowy: zero w tym kryterium to zero z całego wypracowania. Dwadzieścia punktów przepada niezależnie od tego, jak pięknie praca jest napisana.

Egzaminator przyznaje 0 punktów, gdy:

• forma wypowiedzi jest niezgodna z formą wskazaną w poleceniu - na przykład napisałeś rozprawkę, a temat brzmiał "napisz opowiadanie",
• albo nie uwzględniłeś co najmniej dwóch elementów polecenia innych niż forma.

Na 2 punkty trzeba spełnić trzy warunki naraz: forma zgodna z poleceniem, wszystkie pozostałe elementy polecenia uwzględnione, cała wypowiedź na temat.

Praktyczny wniosek: zanim zaczniesz pisać, podkreśl w poleceniu każde osobne wymaganie. Zwykle jest ich trzy albo cztery: forma, lektura, do której trzeba się odwołać, i problem, o którym trzeba napisać. Po skończeniu pracy sprawdź je jak listę kontrolną.

Kryterium 2: Elementy twórcze albo retoryczne (5 punktów)

To najwyżej punktowane kryterium w całej tabeli. Jego treść zależy od tego, jaki temat wybrałeś.

Dla opowiadania twórczego

Na 5 punktów potrzeba funkcjonalnej narracji, logicznego układu zdarzeń i urozmaiconej fabuły, w której funkcjonalnie wykorzystano co najmniej 6 spośród następujących elementów: opis, charakterystyka bohatera, czas akcji, miejsce akcji, zwrot akcji, puenta, punkt kulminacyjny, dialog, monolog, retrospekcja. Do tego twórcze wykorzystanie treści lektury.

Na 3 punkty wystarczy prosta fabuła z co najmniej 4 takimi elementami.

To rzadki przypadek, w którym kryterium podaje wprost liczbę do odhaczenia. Przed pisaniem opowiadania warto wypisać sobie na brudnopisie sześć elementów, które na pewno się w nim znajdą.

Dla rozprawki albo przemówienia

Na 5 punktów potrzeba pogłębionej argumentacji, argumentów odwołujących się do faktów, logiki albo emocji, zilustrowanych odpowiednimi przykładami, i argumentów uporządkowanych - na przykład zhierarchizowanych albo ułożonych w porządku argument - kontrargument.

Na 3 punkty wystarczy argumentacja powierzchowna, w której niektóre argumenty mają przykłady, a całość jest częściowo uporządkowana.

Na 1 punkt schodzi praca, która ogranicza się do wyliczenia powierzchownie omówionych przykładów.

Praktyczny wniosek: samo wymienienie przykładów to poziom jednego punktu. To, co zamienia wyliczankę w argument, mieści się w jednym zdaniu: po każdym przykładzie napisz, CO ten przykład dowodzi. Szerzej piszemy o tym w tekście o rozprawce na egzaminie ósmoklasisty.

Kryterium 3: Kompetencje literackie i kulturowe (2 punkty)

Tutaj egzaminator sprawdza, czy wykorzystałeś lekturę funkcjonalnie, czyli czy przywołane wydarzenia albo wątki faktycznie wspierają Twoją tezę - a nie zostały wpisane tylko po to, żeby tytuł się pojawił.

Ważny zapis z zasad oceniania: jeżeli w wypowiedzi uczeń w ogóle nie odwołał się do treści lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu, w tym kryterium dostaje 0 punktów.

I drugi, o którym mało kto wie: za utwór literacki nie uznaje się powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego ani gry komputerowej. Odwołanie do serialu czy do gry, choćby najlepiej dobrane, nie liczy się jako utwór literacki.

Kryterium 4: Kompozycja tekstu (2 punkty)

Tu liczy się to, czy praca ma wyraźny wstęp, rozwinięcie i zakończenie, czy akapity są sensownie wydzielone i czy tekst jest spójny.

Dwa najczęstsze powody utraty punktu: brak podziału na akapity (cała praca jako jeden blok tekstu) oraz zakończenie, które jest tylko powtórzeniem wstępu innymi słowami.

Kryterium 5: Styl (2 punkty)

Styl ma być jednolity i dostosowany do formy wypowiedzi. Rozprawka pisana językiem potocznym traci punkt, tak samo jak opowiadanie napisane stylem urzędowym.

Uwaga na mieszanie rejestrów: jeżeli w rozprawce po zdaniu "Warto zauważyć, że bohater podejmuje decyzję wbrew własnemu interesowi" pojawia się "no i totalnie mu się to nie opłaciło", styl przestaje być jednolity.

Kryterium 6: Język (4 punkty)

Najwyżej punktowane z kryteriów językowych. Ocenia się tu poprawność gramatyczną, składniową i leksykalną oraz to, czy zakres użytych środków językowych jest szeroki, czy uczeń ogranicza się do najprostszych konstrukcji.

Cztery punkty to sporo - tyle samo, ile daje jedno zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi w części pierwszej arkusza. Najprostszy sposób, żeby ich nie stracić: pisz krótszymi zdaniami. Zdanie na dwie linijki z trzema wtrąceniami to najczęstsze źródło błędów składniowych.

Kryterium 7: Ortografia (2 punkty)

Tu obowiązuje osobna zasada dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się - u nich błędy ortograficzne ocenia się według odrębnych kryteriów, na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Dla pozostałych: powtarzanie tego samego błędu w tym samym wyrazie liczy się jako jeden błąd. Nie ma więc sensu unikać słowa, w którego pisowni nie jesteś pewien - lepiej użyć go konsekwentnie.

Kryterium 8: Interpunkcja (1 punkt)

Najniżej punktowane kryterium, ale też najłatwiejsze do zdobycia. Najczęstsze błędy to brak przecinka przed "który", "że", "aby" oraz przecinek postawiony przed "i" łączącym części zdania.

Zasada 180 wyrazów

Na koniec zapis, który potrafi zniszczyć dobrą pracę:

Jeżeli wypowiedź zawiera 180 wyrazów lub mniej, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: realizacji tematu wypowiedzi, elementów twórczych / elementów retorycznych oraz kompetencji literackich i kulturowych. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

Maksimum, jakie można wtedy zdobyć, to 2 + 5 + 2 = 9 punktów z 20. Wymóg z polecenia mówi o co najmniej 200 wyrazach, więc między 181 a 199 wyrazami praca jest wprawdzie oceniana we wszystkich kryteriach, ale bardzo blisko granicy.

Praktyczna rada: licz akapity, nie wyrazy. Cztery akapity po siedem-osiem zdań to zwykle 250-300 wyrazów, czyli bezpieczny zapas. Liczenie wyrazów pod koniec egzaminu kosztuje kilka minut, których zwykle już nie ma.

Najczęstsze pytania

Ile punktów jest za wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty?

Maksymalnie 20 punktów, przyznawanych w ośmiu kryteriach: realizacja tematu (2), elementy twórcze albo retoryczne (5), kompetencje literackie i kulturowe (2), kompozycja (2), styl (2), język (4), ortografia (2) i interpunkcja (1).

Co się stanie, jeśli napiszę nie tę formę, o którą prosi polecenie?

Egzaminator przyzna 0 punktów w kryterium realizacji tematu, a to automatycznie oznacza 0 punktów we wszystkich pozostałych kryteriach. Cała praca dostaje wtedy 0 z 20 punktów.

Czy mogę odwołać się do filmu albo gry komputerowej?

Nie tam, gdzie polecenie wymaga utworu literackiego. Zasady oceniania wprost wykluczają powieść obrazkową, mangę, scenariusz filmowy i grę komputerową.

Ile akapitów powinno mieć wypracowanie?

Nie ma sztywnego wymogu, ale praca musi mieć czytelny wstęp, rozwinięcie i zakończenie. W praktyce cztery do pięciu akapitów daje jednocześnie dobrą kompozycję i bezpieczną długość powyżej 200 wyrazów.

Czy poprawki i skreślenia obniżają ocenę?

Nie. Błąd przekreśla się i pisze obok. Korektora nie wolno wnieść na salę, a czytelność pracy jest ważniejsza niż jej estetyka - wypowiedź nieczytelna jest oceniana na 0 punktów.